راهکارهای تربیت کودک

راهکار تربیت کودک

1- به کودکتان اجازه مخالفت دهید

بعضی از افراد به‌ محض اینکه بچه‌های ساکت و حرف گوش‌کن می‌بینند، کلی از آن بچه تعریف می‌کنند و فکر می‌کنند که چقدر خوب است که کودکشان حرف گوش‌کن و مطیع باشد، چون در این صورت به راحتی می‌توانند کودک را کنترل کنند. اما اتفاقا اگر کودکتان کاملا مطیع باشد، در آینده چالش‌های زیادی با او خواهید داشت. چون که یک کودک کاملا مطیع، تمام نگاهش به والدینش است و هیچ تفکری از خودش نخواهد داشت و درنتیجه تفکر انتقادی در او شکل نخواهد گرفت.

پس یکی از راهکارهای آموزش تفکر انتقادی در کودکان این است که گاهی اوقات بگذارید فرزندتان خودش فکر کند و خودش تصمیم بگیرد. مثلا دوست دارد لباس زردش را با شلوار سبزش بپوشد و این ترکیب از نظر شما زیبا نیست؟ اشکالی ندارد. بگذارید در مواقعی که انتخابش به خودش یا اطرافیانش آسیبی نمی‌رساند، خودش تصمیم بگیرد. در این صورت در آینده، فرزندی خواهید داشت که به راحتی تحت‌تأثیر جامعه قرار نمی‌گیرد.

البته باید این را هم در نظر داشته باشید که هر مخالفتی به معنی تفکر انتقادی نیست. برای بالا بردن تفکر انتقادی در کودکان، باید به آن‌ها فهماند که مخالفت‌های آن‌ها باید منطقی باشند و آسیبی به دیگران نرسانند.

۲ـ از بازی‌های تفکر انتقادی برای کودکان استفاده کنید

شاید فکر کنید که بازی برای بچه‌ها فقط تفریح است، اما درواقع این بازی‌ها هستند که به بچه‌ها درس زندگی می‌دهند. بازی‌ها، قسمت‌های مختلف ذهن بچه‌ها را به چالش می‌کشند و باعث رشد ذهنی آن‌ها می‌شوند. یکی از صدها مهارتی که می‌توان با بازی به کودکان یاد داد، تفکر انتقادی است. شما می‌توانید به کمک بازی‌های تفکر انتقادی در کودکان حس چالش را برایشان ایجاد کنید. ازطرفی بازی کردن با کودکتان در آینده تبدیل به گفت‌وگوهای عمیق خواهد شد و راه را برای صمیمیت در دوران نوجوانی با فرزندتان باز خواهد کرد.

بازی‌های تفکر انتقادی برای کودکان خیلی متنوع هستند و شما حتی با خلاقیت خودتان می‌توانید برای تقویت تفکر انتقادی در کودکان بازی ابداع کنید. مخصوصا اگر شما معلم باشید برای آموزش تفکر انتقادی به کودکان می‌توانید از این بازی‌ها استفاده کنید. مخصوصا چون در مدرسه تعداد بچه‌ها زیاد است و بازی‌های گروهی به صورت کلی برای تقویت تفکر انتقادی بسیار عالی و مؤثر هستند. این بازی‌ها البته با توجه به سن کودکان متفاوت است. اما برویم به‌سراغ چند بازی تفکر انتقادی که عبارتنداز:

شکل دل‌خواهت‌ و بساز:

در این بازی بچه‌ها با وسایلی مثل لگو یا خمیربازی و… چیزهایی خلاقانه درست می‌کنند و یاد می‌گیرند که می‌شود با استفاده از وسایل مشابه، اشکال متفاوتی درست کرد.

بازی‌های فکری:

بازی‌های فکری از بازی‌های مناسب برای تفویت تفکر انتقادی در کودکان هستند. این بازی‌ها انواع مختلفی دارند و باعث می‌شوند کودکان از مهارت حل مسئله و تفکر انتقادی استفاده کنند.

بازی‌های طبقه‌بندی کردن:

در این بازی‌ها بچه‌ها یک گروه خاص از اشیاء یا جانداران را با فکر خودشان تقسیم‌بندی می‌کنند. این طبقه‌بندی باعث می‌شود کودکان با الگوها آشنا شوند که طبیعتا برای تقویت تفکر انتقادی‌شان مفید است.

۳ ـ موقعیت‌های فرضی برایش ترسیم کنید:

شما می‌توانید برای کودکتان یک سری موقعیت‌های فرضی را توصیف کنید که در آن باید تصمیم‌گیری انجام دهد. از او بخواهید مزایا و معایب هر تصیمیم را بگوید و در آخر تصمیم نهایی را بگیرد. مثلا می‌توانید بپرسید اگر مقداری پول داشت آن را برای چه چیزی خرج می‌کرد؟ یا مثلا اگر مقدار معینی پول داشته باشد و بخواهد بین چند وسیله خاص آن را خرج کند کدام را انتخاب می‌کند؟ طراحی کردن این موقعیت‌های فرضی نیازمند خلاقیت خود شما هست که بتوانید موقعیت‌های فرضی مناسب با سن و شخصیت کودکتان طراحی کنید.

۴ـ معکوس عمل کنید:

برای این کار شما باید گزاره‌ای را که کودک از غلط بودن آن آگاه است را بگویید تا کودتان حرفتان را اصلاح کند. مثلا بگویید: «به نظرم خوبه آدم صبح تا شب پای تلویزیون بشینه و فیلم نگاه کنه و هیچ کاری نکنه.» حالا نوبت فرزند شماست که شما را نقد کند و یاد بگیرد چگونه می‌تواند حرف‌های دیگران را مؤدبانه و منطقی نقد کند.

۵ـ سؤال پیچش کنید!

کلا سؤال پرسیدن برای تقویت تفکر انتقادی عالی است. مخصوصا وقتی این سؤال‌ها زیاد باشند. سعی کنید پشت سرهم از کودکتان سؤال بپرسید تا تفکر انتقادی در کودک تقویت شود. مثلا می‌توانید از او یک سؤال بپرسید و باتوجه به جوابش، سؤالی دیگر مطرح کنید و این چرخه را ادامه دهید.

به‌طور مثال بپرسید: اگر کسی در خیابان به تو خوراکی دهد آن را می‌گیری؟ ( احتمالا باتوجه به آموزش‌های قبلی شما می‌گوید نه). بعد در ادامه بگویید اگر خیلی گرسنه‌ات بود و آن خوراکی خیلی خوشمزه بود و دوست داشتی چه؟ اگر آن شخص خیلی مهربان به نظر می‌رسید چه؟ کسی در خانه را زد در را باز می‌کنی؟ اگر بگوید من دوست مادرت یا پدرت هستم چه؟”

۶ ـ او را تشویق به سؤال پرسیدن کنید:

فقط شما نیستید که باید برای تقویت تفکر انتقادی در کودک از او سؤال بپرسید، او هم باید یاد بگیرد سؤال بپرسد. اگر شما اهمیت سؤال پرسیدن در کودک را درک نکنید، جواب دادن به سؤال‌های کودک خیلی سخت خواهد شد. بچه‌ها خیلی کنجکاواند و به صورت عادی خیلی سؤال می‌پرسند. شما باید با حوصله به سؤال‌هایش جواب بدهید و به او بفهمانید که برای سؤال پرسیدن‌هایش اهمیت قائلید و او را تشویق به پرسیدن کنید. حتی گاهی وقت‌ها بچه‌ها سؤالاتی می‌پرسند که ما پاسخ آن‌ها را نمی‌دانیم! چه اشکالی دارد در این مواقع از گوگل کمک بگیرید؟

هرچقدر سن بچه بالاتر برود، توانایی بچه‌ها در پرسیدن سؤال‌های خوب و هوشمندانه هم بیشتر می‌شود. در این سن، شما باید به او یاد بدهید علاوه‌بر اینکه ذهن کنجکاوی داشته باشد، سؤال‌های خوبی هم بپرسد. چون این سؤال‌های خوب هستند که به ذهن قدرت می‌دهند و اگر یاد نگیرد سؤال‌های خوبی بپرسد، انرژی ذهنش در تکاپوی پیدا کردن پرسش‌های کم‌اهمیت از بین خواهد رفت.

این روش آموزش تفکر انتقادی در کودک باعث می‌شود که حتی با بزرگتر شدن هم کودکتان کنجکاوی و ذهن خلاقش را از دست ندهد و در مواقع روبه‌رویی با مسائل، به جای درگیری با مشکل، ذهنش به سمت پرسیدن سؤال‌های مناسب و جواب دادن به آن‌ها می‌شود.

۷ـ با او درباره‌ی نتایج کارها صحبت کنید:

یکی دیگر از روش‌های آموزش تفکر انتقادی در کودک این است که یاد بگیرد به نتایج کارها فکر کند. کارهایی که ازش صحبت می‌کنید می‌تواند یا مسائل انتزاعی باشند ( که البته صحبت کردن در مورد مسائل انتزاعی برای بچه‌های کوچک‌تر چندان مناسب نیست چون هنوز تفکر انتزاعی در آن‌ها شکل نگرفته است) یا مسائل تجربی.

مسائل انتزاعی می‌تواند نتایج کارهایی ازجمله دزدی کردن، دروغ گفتن، دوست شدن با هم‌سن و سالان و…. باشد.

مسائل تجربی هم می‌تواند سؤالاتی باشد مثل: اگر رنگ زرد و قرمز را باهم مخلوط کنیم چه رنگی می‌شود؟ اگر همه‌ی رنگ‌ها را باهم مخلوط کنیم چه اتفاقی می‌افتد؟ اگر پرتقال را با پوست داخل آب بیندازیم روی آب می‌ماند یا در عمق فرو می‌رود؟ اگر پوست پرتقال را بکنیم چه تغییری می‌کند؟

پرسیدن سؤالاتی از این قبیل که ذهن کودک را درگیر می‌کند تا سیر منطقی کارها را در ذهنش مجسم کند و راجع به نتیجه کار حدس بزند، باعث تقویت ویژگی‌های زیادی ازجمله تفکر انتقادی در کودک می‌شود.”

۸ـ به او یاد بدهید خوب بشنود و خوب ببیند:

شاید فکر کنید برای یادگیری تفکر انتقادی، قرار است کار سخت و عجیبی انجام دهید. اما بعضی روش‌ها از آن چیزی که فکرش را می‌کنید آسان‌تر هستند. مثلا در این روش، فقط کافی است خودتان خوب گوش دهید و خوب به اطرافتان توجه کنید تا کودکتان هم از شما یاد بگیرد. این روش هرچند آسان به نظر می‌آید اما برای تحقق کردنش باید حواستان را حسابی جمع کنید تا داده‌های اطرافتان را خوب ببینید.

وقتی به داده‌های اطرافتان دقت می‌کنید، برای تحلیل کردن دنیای اطرافتان هم داده‌های بیشتری دارید. وقتی هم که بتوانید تحلیل بهتری از دنیای اطرافتان کنید، بهتر می‌توانید تفکر انتقادی داشته باشید. حالا فکر کنید کودکتان از همان بچگی این خوب دیدن و خوب گوش کردن را یاد بگیرد، در این صورت این کار برایش عادت خواهد شد و حتی در آینده هم این عادت تحلیل کردن خوب و منطقی از اطرافش را خواهد داشت.”

قصه گویی هم یکی از روش های پرورش تفکر نقاد یا انتقادی است.
در این روش به کودک کمک می کنیم تا قصه بگوید. خودمان داستان را شروع می کنیم و بعد از او می خواهیم که خودش را جای شخصیت اصلی قصه بگذارد و با تصمیماتش قصه را جلو ببرد.
یا مثلاً می توانیم خودمان قصه ای را بگوییم و در اوج داستان تصمیم را به کودک واگذار کنیم.
خوبی قصه گویی این است که علاوه بر تقویت مهارت انتقادی در کودکان باعث افزایش مهارت های زبانی هم می شود.

 

سایر محصولات جان ویر

مدیر سیستم
ارسال دیدگاه